Kur dikush përjeton ankth mund të vijë nga stresi dhe anasjelltas. Me fjalë të tjera, ankthi dhe stresi janë gjëra të ndërlidhura, por të ndryshme dhe njëra mund të shkaktohet nga tjetra.

Shumë herë në jetën tonë ne përdorim këto dy fjalë. Sidoqoftë, pak njerëz e dinë ndryshimin midis dy koncepteve. Në këtë artikull do të shohim se cili është ndryshimi midis ankthit dhe stresit, çfarë problemesh mund të krijojnë dhe si mund t’i menaxhojmë ato.

Çfarë është stresi?

Stresi është një reagim normal i organizmit tonë kur ai përballet me diçka të re ose kërkuese kur ndodh, pra diçka e çuditshme për ne. Kjo çuditshmëri mund të jetë diçka normale që ne thjesht nuk mund ta shohim sepse nuk e kemi përjetuar më parë. Stresi shkakton lirimin e adrenalinës, e cila na lejon të marrim vendime të shpejta, t’u përgjigjemi sfidave dhe të qëndrojmë vigjilentë.

Zakonisht, situatat që na shkaktojnë emocione të forta, na krijojnë stres. D.m.th çdo situatë që na zemëron, trishton, shqetëson, lumturon etj, apo edhe na streson, krijon stres! Më thjesht, stresi është një situatë në të cilën organizmi ynë vjen (qoftë i lumtur ose i trishtuar) për shkak të “prishjes së paqes dhe/ose goditjes sonë” dhe do të kërkojë që ne të jemi si njw “cheetah” (geopard).

Disa njerëz përjetojnë stres kronik, i cili ngarkon sistemin kardiovaskular dhe madje mund të çojë në depresion. Një ndjenjë kontrolli dhe një qëndrim pozitiv ju ndihmojnë të përballoni simptomat e stresit dhe të relaksoheni.

Çfarë është stresi?

Ankthi është më afër ndjenjës së frikës. Kur jemi të shqetësuar është për shkak të një stimuli që na shkakton një ndjenjë pafuqie, një pasiguri për atë që mund të ndodhë si dhe frikë. Zakonisht krijoni ankth kur ka një ndjenjë pasigurie brenda nesh për atë që mund të ndodhë, se sa mund t’i kontrollojmë gjërat, kur ka konfuzion dhe nuk mund t’i sqarojmë gjërat ose të nxjerrim përfundime të qarta për një situatë.

Ankthi aktivizon një person që të përgjigjet ose të qartësojë reagimin e tij ndaj stimujve specifikë. Në një shkallë të parë, pra vepron në mënyrë motivuese. Disa njerëz nuk janë në gjendje të njohin shkaqet e stresit që përjetojnë ose vuajnë nga çrregullimet e ankthit që prishin jetën e tyre.

Në shumicën e rasteve, fobitë dhe ankthi pengojnë zhvillimin e qetë të jetës së një personi. Ankthi bëhet një shqetësim dhe duhet trajtuar kur fillon të ndërhyjë në jetën e përditshme të një personi, duke ulur aktivitetin e tij dhe duke reduktuar në mënyrë drastike ndjenjën e tij subjektive të mirëqenies dhe, rrjedhimisht, cilësinë e jetës. Në këto raste personi duhet të mësojë mënyra për ta menaxhuar atë.

Kur shkalla e ankthit rritet pa u përshtatur me kushtet e reja ose kur shkëputet nga stimujt specifikë dhe bëhet autonome duke arritur në kufijtë e çrregullimit të ankthit të përgjithësuar, atëherë ankthi mund të bëhet i dëmshëm për shëndetin e personit.

Çrregullimet e ankthit, si çrregullimi i përgjithësuar i ankthit ose çrregullimi i panikut, si dhe fobitë e thjeshta ose komplekse (agorafobia, fobia sociale, hipokondriaza) ndryshojnë nga ndjenja e përditshme e ankthit për sa i përket shpeshtësisë së shfaqjes dhe intensitetit të tyre.

Dallimi midis ankthit dhe stresit

Dallimi midis ankthit dhe stresit, pra, qëndron në faktin se ankthi është një ndjenjë e brendshme në krahasim me faktorët e jashtëm psiko-presion që përbëjnë stresin (si humbja, një fenomen natyror, kushtet e punës, etj.).

Siç u përmend më lart, stresi është një gjendje që trupi ynë përjeton për shkak të “çrregullimit të qetësisë sonë”. Ndërsa ankthi është një frikë që e fitojmë për shkak të një situate, sepse nuk e dimë se çfarë do të pasojë dhe çfarë pasojash do të ketë për ne, frika nga e panjohura.

Për të kuptuar më mirë ndryshimin kemi 2 shembuj më poshtë:

Shembulli 1:

Le të themi se ju ndryshoni punë në një më të mirë ose merrni një promovim. Mund të përjetoni stres sepse detyrimet tuaja janë shtuar dhe ju duhet të përmbushni kërkesat e reja të punës. Por nga ana tjetër do të përjetoni edhe ankth sepse nuk e dini nëse do të jeni të mirë në këtë pozicion, nëse do t’ia dilni dhe nëse do të arrini të mbani pozicionin tuaj.

Shembulli 2:

Tani supozoni se jeni martuar. Do jeni të stresuar sepse do ju duhet të rregulloni dhe vraponi për shumë gjëra, por do të përjetoni edhe ankth nëse diçka e keni rregulluar dhe nuk ju shkon mirë ose nëse gjithçka do të jetë ashtu siç e keni ëndërruar dhe rregulluar.

Si trajtohen?

Ka shumë trajtime të ndryshme për të dyja kushtet. Në rast stresi, zakonisht rekomandohen ndryshime në stilin e jetës, si p.sh.

• duke u marrë me një hobi të ri,

• me mësimi i teknikave të relaksimit,

• duke praktikuar joga,

• vizualizim dhe meditim krijues.

Në rastin e ankthit, psikoterapia dhe terapia mindfulness rezulton të jenë më efektive në identifikimin e faktorëve që ndikojnë tek ju dhe për këtë arsye krijon ankth dhe gjetjen e mënyrave për të përballuar frikën tuaj.

Shumë herë ne e transferojmë stresin që përjetojmë tek ata që na rrethojnë. Prandaj, për të mos e transferuar stresin te familja, miqtë, etj., para së gjithash duhet të kuptojmë se kemi stres dhe dëshirojmë ta menaxhojmë atë. Vetëm nëpërmjet ndërgjegjësimit për të dhe situatën që shkakton mund të shmanget përhapja e tij te të tjerët nëpërmjet shpejtësisë së fituar.

Përveç teknikave psikologjike të njohjes, relaksimit dhe kufizimit të tij, të cilat kryesisht kanë të bëjnë me dimensionin njohës të ankthit, rol parësor luan edhe njohja e dimensionit fizik dhe relaksimi. Katër aktivitetet fizike më të natyrshme dhe stresuese janë:

• frymëmarrja e qetë,

• gjumi,

• sportin dhe

• akti i dashurisë.

Shpresoj që tani të jetë disi më e qartë se çfarë është stresi dhe ankthi dhe të dini se çfarë po përjetoni çdo herë, në mënyrë që të mund ta menaxhoni atë dhe sa efektivisht.

Burimi: Psychology Today

Përgatiti: Fon Ilia, Psikolog Klinik – Holistic Coach

CEO – Institute of Body Language Albania