Dashuria, thonë se është si një formë varësie.

Sipas disa neuroshkencëtarëve, kanë të drejtë. Dashuria romantike mund të lëshojë kaq shumë neurotransmetues “të lumtur” në gjakun e një personi, saqë efektet mund të tejkalojnë edhe disa substanca farmaceutike. Pra, kjo ndodh në trurin e një personi “e ka qënë qymyri” (një term i zhargonit popullor) me atë person/a të veçantë…

Në fillim:
Kur një personi ndjen flutura në stomak pas takimit me një person të ri, nivelet e dopaminës janë në mbingarkesë. E gjithë kjo dopaminë jep një emocion shtesë kur takoni të dashurin e sapo njohur, duke krijuar një dëshirë të fortë për të qenë shpesh pranë tyre. Një neurotropinë e quajtur faktor i rritjes nervore, shoqëron gjithë këtë eufori dhe rrit varësinë emocionale të personit.

Përveç kësaj, nivelet e serotoninës përjetojnë një rënie, gjë që mobilizon shtytjen për dëshirë. Ky koktej kimik është arsyeja pse çiftet e dashuruar mund të jenë kaq të çmendur për njëri-tjetrin. Studimet tregojnë se përqendrimet kimike që fermentohen në trurin e të dashuruarve në fillim janë të ngjashme me ato të njerëzve që vuajnë nga çrregullimi obsesiv-kompulsiv.

Është dashuri apo epsh?

Dashuria romantike drejtohet kryesisht nga qendra emocionale e trurit, sistemi limbik. Ndërkohë, epshi, pra dëshira intensive, kontrollohet nga sistemi endokrin. Pjesë të hipotalamusit përgatisin trupin për marrëdhënie, ndërsa hormonet steroide rrisin dëshirën seksuale.

Por nuk është e nevojshme të hidhet poshtë epshi si një instinkt primitiv mishtor. Kur dikush ndjen dëshirë të madhe për dikë, truri i dikujt bën punë dhe përpunim intensiv të pavetëdijshëm.

Në një studim, njerëzve iu treguan fotografi të njerëzve të bukur dhe iu kërkua të përgjigjen nëse i shihnin apo jo tërheqës. Atyre iu desh shumë më tepër kohë për t’i thënë “po” një :kënëqësie optike”. Siç pritej, zona e trurit që personi përdor për të gjykuar trupin e një personi tjetër ishte aktive.

Megjithatë, kryqëzimi kohor-parietal i trurit ishte gjithashtu aktiv, gjë që është interesante pasi është pjesa e trurit që është e rëndësishme për të kuptuar imazhin e trupit të dikujt. Duket se kur një person tërhiqet fort, ai nuk po gjykon vetëm dikë tjetër, por edhe veten.

Ndërsa marrëdhënia stabilizohet:

Ndërsa marrëdhënia përparon, njerëzit e dashuruar bëhen më pak kompulsivë, fillon faza e lidhjes dhe truri fillon të prodhojë më shumë serotonin dhe brenda një viti, nivelet e proteinës së faktorit të rritjes nervore zakonisht kthehen në nivele normale.

Situata dhe gjërat përreth mund të japin një ndjenjë më pak emocionuese, por rritja e serotoninës ndihmon në krijimin e një marrëdhënie besimi, më pak të varur që inkurajon dhe shtyn çiftet në një marrëdhënie afatgjatë. Oksitocina, hormoni që vërshon trurin e një personi gjatë një orgazme, ndihmon në mbajtjen e obsesionit edhe më gjatë dhe ndihmon për t’i bërë gjërat më të qëndrueshme. (Oksitocina është i njëjti hormon që i bën lidhjet me nënën kaq të forta.)

Evolucioni i dashurisë ndër vite:

Sa më gjatë të zgjasë një marrëdhënie, aq më pak dopaminë lirohet, por kjo nuk do të thotë që lidhjet dobësohen. Në fakt, një hormon i quajtur CRF (kortikotropinë) ndihmon në ruajtjen e marrëdhënies në çift. CRF lëshohet sa herë që çiftet ndahen. Krijon një ndjenjë të pakëndshme që i bën ata të humbasin njëri-tjetrin.

Tek meshkujt rritet edhe një hormon i quajtur vazopresina. Vazopresina lidhet me sjelljen posesive dhe mund të shpjegojë pse, në marrëdhënie të shëndetshme, meshkujt ndihen dhe sillen besnikërisht dhe në mënyrë mbrojtëse ndaj partnerit të tyre (ndërsa në marrëdhëniet jo të shëndetshme, ata janë posesiv). Vazopresina gjithashtu promovon besnikërinë. Kur shkencëtarët bllokuan receptorët e vazopresinës tek minjtë e fushës, kafshët normalisht besnike u bënë mashtrues të shfrenuar.

Cilat janë avantazhet e dashurisë?

Kjo e bën personin të mendojë në mënyrë më të zgjuar dhe më të shpejtë. Në një studim, pjesëmarrësit shikuan një kompjuter ndërsa emrat u ndezën në ekran (aq shpejt sa nuk mund t’i njihnin me vetëdije). Kur u shfaq emri i të dashurit të tyre, aftësia e tyre për të kryer detyra të vështira njohëse u përmirësua ndjeshëm.

Shkencëtarët besojnë se kjo është për shkak se dashuria aktivizon sistemin e dopaminës – një sistem truri që është treguar se përmirëson aftësitë njohëse dhe motorike.

Burimi: National Geographic/Brain Games

Përgatiti: Fon Ilia, Psikolog Klinik – Holistic Coach

CEO – Institute of Body Language Albania