Shumë prej nesh pëlqejnë të mbajnë ditar që më pas të lexojnë autobiografi ose të kujtojnë ngjarje me të tjerët.

Pse është kaq e rëndësishme të kujtojmë të kaluarën tonë? A ka ndonjë anë negative për këtë? Çfarë mund të bëjmë nëse na shqetëson obsesioni me të kaluarën?

Kujtimet na bëjnë njerëz.

Hulumtimet kanë treguar se kujtimi i së kaluarës është një tipar themelor i njeriut dhe luan katër role të rëndësishme.

1. Kujtimet ndihmojnë në formimin e identitetit tonë

Kujtimet tona personale na japin një ndjenjë vazhdimësie; ndjenja jonë e vetvetes lëviz nëpër kohë. Ato ofrojnë informacione të rëndësishme se kush jemi dhe kush duam të jemi.

2. Kujtimet na ndihmojnë të zgjidhim problemet

Kujtimet tona ofrojnë zgjidhje të mundshme për problemet aktuale dhe na udhëheqin në zgjidhjen e tyre.

3. Kujtimet na bëjnë social

Kujtimet personale janë të rëndësishme për ndërveprimet sociale. Aftësia për të kujtuar kujtimet personale siguron material të rëndësishëm kur bëni miq të rinj, krijoni marrëdhënie dhe ruani marrëdhëniet ekzistuese.

4. Kujtimet na ndihmojnë të rregullojmë emocionet tona

Kujtimet tona ofrojnë shembuj të situatave të ngjashme që kemi përjetuar në të kaluarën. Kjo na lejon të mendojmë se si i kemi menaxhuar emocionet tona atëherë dhe çfarë mund të mësojmë nga kjo përvojë.

Kujtime të tilla mund të na ndihmojnë gjithashtu të menaxhojmë emocionet e forta negative. Për shembull, kur dikush ndihet i trishtuar, ai mund të fokusohet në një kujtim pozitiv për të përmirësuar gjendjen shpirtërore.

Kujtimet na ndihmojnë të funksionojmë brenda një shoqërie më të gjerë.

Përqendrimi në kujtimet tona personale nuk na ndihmon vetëm ne si individë. Gjithashtu na lejon të jemi aktivë në kontekstin tonë socio-kulturor; shoqëria dhe kultura ndikojnë në mënyrën se si e kujtojmë të kaluarën tonë.

Për shembull, në kulturat perëndimore njerëzit priren të kujtojnë kujtime që janë të largëta, specifike, të detajuara dhe të përqendruara te personi.

Në të kundërt, në kulturat e Azisë Lindore, njerëzit priren të kujtojnë më shumë kujtime të përgjithshme që fokusohen në ndërveprimet sociale dhe partnerët.

Studiuesit i kanë parë këto dallime si tek fëmijët ashtu edhe tek të rriturit.

Në të vërtetë, mënyra se si prindërit diskutojnë ngjarjet e kaluara me fëmijët e tyre ndryshon nga ana kulturore.

Prindërit nga kulturat perëndimore përqendrohen më shumë tek fëmija dhe mendimet dhe ndjenjat e tij sesa prindërit nga vendet e Azisë Lindore. Pra, ka edhe dallime kulturore në mënyrat se si i mësojmë fëmijët tanë të përqendrohen në të kaluarën.

Njerëzit nga kulturat perëndimore priren të kujtojnë kujtime specifike unike që riafirmojnë veçantinë e dikujt, një vlerë e theksuar në kulturat perëndimore.

Në të kundërt, në kulturat e Azisë Lindore kujtimet janë instrumentale për lidhjen farefisnore dhe shoqërore, një vlerë e theksuar në kulturat e Azisë Lindore.

 Kujtimet dhe shëndeti i keq

Meqenëse kujtimi i së kaluarës luan një rol kaq të rëndësishëm në mënyrën se si funksionojmë si njerëz, nuk është çudi që dëmtimi i kujtesës ndodh në shumë çrregullime mendore.

Njerëzit që vuajnë nga depresioni, për shembull, priren të kujtojnë më shumë kujtime personale negative dhe më pak pozitive. Për shembull, dikush që vuan nga depresioni mund të kujtojë dështimin e provimeve në vend që të kujtojë sukseset e tij akademike.

Njerëzit në depresion gjithashtu kanë vështirësi të mëdha për të kujtuar ngjarjet që kanë ndodhur në një vend dhe kohë të caktuar. Për shembull, në vend që të kujtojnë “Kam kaluar shumë mirë në festën e Redit të enjten e kaluar”, kujtimet e tyre përfshijnë përvoja më të përgjithshme, të tilla si “kam mirë kur shkoj në festa”.

Njerëzit në depresion gjithashtu priren t’i strukturojnë historitë e jetës së tyre ndryshe dhe të raportojnë më shumë përvoja negative. Ata gjithashtu priren të kujtojnë periudha të jetës së tyre si kalimi në universitet si dukshëm pozitive ose dukshëm negative (në vend se një kombinim i të dyjave).

Çrregullimet e kujtesës janë gjithashtu një shenjë dalluese e PTSD. Ky çrregullim ndodh kur kujtimet personale të padëshiruara, shqetësuese të përvojës traumatike shfaqen spontanisht në mendje.

Personat me çrregullime ankthi ata priren të kenë paragjykime kur kujtojnë të kaluarën e tyre. Për shembull, ne të gjithë, për fat të keq, përjetojmë fatkeqësi sociale herë pas here, si p.sh. pengimi gjatë hipjes në autobus ose derdhja e një pije në një festë. Megjithatë, njerëzit të cilët vuajnë nga ankthi social kanë më shumë gjasa të pushtohen nga ndjenjat e sikletit dhe turpit kur kujtojnë këto përvoja.

Së fundi, një fokus i vazhdueshëm dhe i tepruar në të kaluarën, pa krijuar zgjidhje, mund të mos jetë i dobishëm. Mund të çojë në konfuzion emocional dhe në raste ekstreme, mund të shkaktojë çrregullime emocionale si depresioni, ankthi dhe çrregullimi i stresit post-traumatik.

Nuk dua të mbianalizoj të kaluarën. Çfarë mund të bëj?

Nëse ndjeni një fiksimi bdaj së kaluarës dhe ju shqetëson, këshillat praktike të mëposhtme mund t’ju ndihmojnë.

• Lini mënjanë një kohë të caktuar të ditës për kujtimet tuaja. Mund të mbani një ditar ose të shkruani shqetësimet tuaja. Regjistrimi i përvojave të rëndësishme personale në mënyrë emocionale për vetëm 15 minuta në ditë mund të përmirësojë shëndetin tuaj mendor dhe fizik.

• Praktikoni të kujtoni kujtime specifike pozitive nga e kaluara juaj. Kjo mund t’ju lejojë të angazhoheni me kujtimet tuaja ndryshe dhe të fitoni një këndvështrim të ri të kujtimeve tuaja.

• Mësoni dhe zbatoni strategjitë e ndërgjegjes. Në vend që të mendoni për kujtimet e dhimbshme, përqendrimi në momentin aktual (si për shembull t’i kushtoni vëmendje frymëmarrjes, duke u fokusuar në atë që mund të shihni, nuhatni ose dëgjoni) mund të ndërpresë një cikël mendimesh negative.

• Kur mbianalizoni kujtimet e kaluara, përpiquni të jeni proaktiv dhe të krijoni ide që do të çojnë në zgjidhjen e problemeve, në vend që të jeni thjesht pasiv.

• Shikoni një profesionist të shëndetit mendor nëse jeni të mërzitur për të kaluarën tuaj.

Burimi: theconversation.com
Përgatiti: Fon Ilia, Psikolog Klinik – Holistic Coach
CEO – Institute of Body Language Albania