“Kënaqësia” është jetëshkurtër, por varësia zgjat.

Varësia zakonisht përkufizohet si një nevojë kompulsive për t’u përfshirë në një sjellje të veçantë ose për të gëlltitur një substancë të caktuar.

Për shkak se varësia është një sëmundje kronike, nuk ka kurë për të. Megjithatë, mund të trajtohet në mënyrë efektive me kujdesin e duhur. Ndërsa disa substanca mund të shkaktojnë varësi, ka disa që kanë potencial më të madh varësie se të tjerët.

Cilat janë drogat më të varura?

Kjo pyetje duket e thjeshtë, por përgjigja varet nga personi të cilit i bëni pyetjen.

Pozicionet e studiuesve janë se shkalla e varësisë së një droge gjykohet nga dëmi që shkakton, vlera e “tregut” të drogës, shkalla në të cilën droga aktivizon sistemin e dopaminës së trurit, se sa të këndshëm raportojnë njerëzit se ndjehen nga droga, shkalla e të cilat droga shkakton simptoma të tërheqjes dhe sa lehtë një person që e provon do të bëhet i varur.

Ka vende të tjera për matjen e potencialit të varësisë së një droge dhe madje ka studiues që argumentojnë se asnjë ilaç nuk shkakton gjithmonë varësi.

Me kaq shumë paralajmërime për natyrën e varur të gjithçkaje, nga qetësuesit opioidë te sheqeri dhe ushtrimet, është e rëndësishme të kuptohet se profesionistët se mjekësisë përdorin statistika për t’i ndihmuar ata të vlerësojnë gjasat dhe pasojat e substancave të caktuara.

Një nga liderët në këtë fushë është profesori David Nutt, psikiatër dhe drejtor i neuropsikofarmakologjisë në departamentin e shkencave të trurit në Imperial College London. Nutt-i së bashku me një ekip ekspertësh mjekësorë, llogaritën dhe vlerësuan substancat më të varura. Gjithashtu, organizata të tjera si Organizata Botërore e Shëndetësisë publikojnë raporte vjetore mbi ndikimin e substancave të varësisë në mbarë botën.

1. Heroina

Ekspertët e renditin heroinën si drogën më të varur, duke i dhënë asaj një vlerwsim menotwn 3, nga një pikë maksimale prej 3. Heroina është një opioid që shkakton një rritje të nivelit të dopaminës në sistemin e shpërblimit të trurit deri në 200% te kafshët laboratorike1. . Përveçse është droga më e varur, heroina është gjithashtu e rrezikshme sepse doza që mund të shkaktojë vdekjen është vetëm pesëfishi i dozës së nevojshme për të rritur dikë.

Heroina gjithashtu është vlerësuar si droga e dytë më e dëmshme për sa i përket dëmtimit të përdoruesve dhe shoqërisë. Tregu i opiateve të paligjshme, përfshirë heroinën, vlerësohet të jetë rreth 68 miliardë dollarë në mbarë botën në vit.

2. Kokaina

Kokaina bllokon drejtpërdrejt dopaminën nga bartja e mesazheve nga një neuron në tjetrin. Në thelb, kokaina parandalon neuronet që të ndalojnë transportin e dopaminës, duke rezultuar në aktivizim jonormal të rrugëve të shpërblimit të trurit. Në eksperimentet e kafshëve, kokaina shkaktoi një rritje të niveleve të dopaminës më shumë se tre herë më shumë se niveli normal2. Vlerësohet se 14 deri në 20 milionë njerëz në mbarë botën përdorin kokainë, dhe se tregu i kokainës vlen përafërsisht 75 miliardë dollarë në vit.

Rreth 21% e njerëzve3 që provojnë kokainën do të bëhen të varur prej saj në një moment të jetës së tyre. Kokaina është e ngjashme me stimuluesit e tjerë të varësisë si meta-i cili po bëhet më problematik pasi bëhet më i disponueshëm – dhe amfetamina.

3. Nikotina

Nikotina është përbërësi kryesor i varësisë së duhanit. Kur dikush pi një cigare, nikotina absorbohet shpejt nga mushkëritë dhe shkon në tru. Grupet e ekspertëve e vlerësuan nikotinën (duhanin) si substancën e tretë më të varur.

Në një sondazh në SHBA, më shumë se 2/3 e amerikanëve3 që provuan pirjen e duhanit raportuan se ishin të varur prej tij gjatë jetës së tyre. Organizata Botërore e Shëndetësisë vlerëson se ka pasur më shumë se 1 miliard duhanpirës në fillim të shekullit të 21-të dhe vlerësohet se duhani do të vrasë më shumë se 8 milionë njerëz në vit deri në vitin 20304. Kafshët eksperimentuese kanë një ndjenjë të mirë të shmangies së nikotinës. Megjithatë, minjtë do të shtypin një buton për të futur nikotinën direkt në qarkullimin e gjakut dhe kjo do të bëjë që nivelet e dopaminës në sistemin e shpërblimit të trurit të rriten me rreth 25% deri në 40%.

4. Benzodiazepinat/Barbituratet

Barbituratet – të njohura edhe si ‘plumbat blu’, ‘gorillat’ dhe ‘zonjat rozë’ – janë një klasë barnash të përdorura fillimisht për të trajtuar ankthin dhe për të nxitur përgjumje. Ato ndërhyjnë në sinjalizimin kimik në tru, duke bërë që zona të caktuara të trurit të ndalojnë së punuari. Në doza të ulëta, barbituratet shkaktojnë eufori, por në doza më të larta mund të jenë fatale, sepse ato e shtypin frymëmarrjen. Varësia nga barbituratet ishte shumë e zakonshme kur barnat ishin lehtësisht të disponueshme me recetë, por kjo është ulur në mënyrë dramatike pasi ato janë zëvendësuar nga barna të tjera. Kjo nënvizon rolin që luan konteksti në varësinë: nëse një drogë që krijon varësi nuk është gjerësisht e disponueshme, nuk mund të shkaktojë shumë dëm. Ekspertët vlerësuan barbituratet si substancën e katërt më të varur.

Një version modern i kësaj substance që krijon varësi janë benzodiazepinat (p.sh. Xanax, Valium), të cilat quhen edhe qetësues, megjithëse nga pikëpamja mjekësore janë një kategori e veçantë nga barbituratet. Benzodiazepinat përdoren për të ndihmuar njerëzit me një gamë të gjerë çrregullimesh, nga ankthi tek krizat dhe varësia ndaj alkoolit. Ato veprojnë në sistemin nervor qendror si qetësues, ashtu si alkooli në tru dhe shpërndajnë një ndjenjë kënaqësie dhe relaksimi tek përdoruesi.

5. Alkooli

Megjithëse alkooli është i ligjshëm në shumicën e vendeve të botës, ai u vlerësua nga ekspertët me notwn 1.9 nga 3 qw ishte maksimumi. Alkooli ndikon në tru në mënyra të ndryshme, por në eksperimentet laboratorike të bëra me kafshë, ai rriti nivelet e dopaminës në sistemin e tij të shpërblimit në tru. nga 40% në 360%5 dhe sa më shumë pinin kafshët, aq më shumë rriteshin nivelet e dopaminës.

Rreth 22% e njerëzve që kanë pirë një pije3 do të zhvillojnë varësi nga alkooli në një moment të jetës së tyre. Organizata Botërore e Shëndetësisë ka vlerësuar se 2 miliardë njerëz konsumojnë alkool në vit dhe më shumë se 3 milionë njerëz kanë vdekur në vitin 2012 për shkak të sëmundjeve fizike të shkaktuara nga konsumimi i alkoolit. Alkooli, sipas ekspertëve të tjerë, renditet si droga më e dëmshme dhe më e varur nga të gjithë.

Bazur nga studimi i:

1. Elevations of nucleus accumbens dopamine and DOPAC levels during intravenous heroin self‐administration

2. Effect of dose on cocaine self-administration behavior and dopamine levels in the nucleus accumbens

3. Probability and predictors of transition from first use to dependence on nicotine, alcohol, cannabis, and cocaine: Results of the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions (NESARC)

4. Projections of Global Mortality and Burden of Disease from 2002 to 2030

5. Oral alcohol self-administration stimulates dopamine release in the rat nucleus accumbens: genetic and motivational determinants.

Hulumtimi: Lidhjet epigjenetike të kontaktit neonatal te njerëzit

Përgatiti: Fon Ilia, Psikolog Klinik – Holistic Coach

CEO – Institute of Body Language Albania