Faji dhe pendimi. Një tiran i brendshëm që nuk na lë asnjë moment të qetë. Një vetëkamxhimim i pa fund. Ndonjëherë dhe në mënyrë të pa mëshirshme. Duket si një zakon i përditshëm, si diçka që e kemi bërë gjithmonë. Cila është rrënja e saj? Ku fillon vërtet?

Nga një pjesë e vetes tonë që merr fjalën brenda nesh, na vendos në një cep dhe në një mënyrë të përpunuar, por mizore, fillon aktakuza për gjithçka që bëmë ose mund të bënim gabim, për gjithçka që thamë, nuk thamë ose mund të bënim. Dhe filmi i jetës sonë fillon të riprodhohet nga e para për të identifikuar këto “krime” për të sjellë aktakuzën dhe dënimin: pendim dhe faj.

Veç se ai është një dënim që nuk na shpengon. Nuk e fshin borxhin tonë të supozuar. Por gjithçka fillon nga e para. Por pse? Çfarë kuptimi ka t’ia bëjmë këtë vetes? Pse është kaq e vështirë të dalësh nga ky rreth vicioz?

Procesi i keqardhjes është diçka që është ndërtuar tek ne shumë kohë më parë. Është endur që nga vitet e fëmijërisë sonë, përmes mënyrës se si na trajtuan njerëzit që kishin marrë përsipër edukimin tonë. Shpesh duhet pak introspeksion ( analizë e vetvetes) për të kuptuar mënyrat nëntokësore dhe të tërthorta në të cilat na janë mbjellë keqardhjet.

Ne duhet të rilexojmë historinë tonë të jetës përmes syve të një të rrituri. Nuk pretendoj se është e lehtë, por e di që ndonjëherë është e nevojshme. Ne mësuam të ndjejmë keqardhje. Ne kemi mësuar të ndihemi fajtorë. Ne kemi mësuar të flasim në mënyrë kritike për veten dhe ta trajtojmë veten si fajtorë. Pak nga pak, si të rritur, ne duhet të mësojmë diçka tjetër.

“Ky është i gjithë faji juaj!”

Pra, çfarë do të zbulojmë në të kaluarën tonë nëse gjejmë guximin dhe mjetet për të filluar këtë gërmim? Mund të shohim se jemi akuzuar për gabime dhe lëshime që nuk ishin tonat. Së bashku me gabimin vjen përgjegjësia e cila shoqërohet me një duhet ose duhet.

“Duhet të shikosh vëllanë tënd se mos vritet! A je i kënaqur tani?”- ose me fjalë të tjera: “Të ndjej pendim tani, sepse nuk kam guximin si i rritur të pranoj përgjegjësinë time për atë që ka ndodhur”.  Si fëmijë, ne mësuam ta pranonim këtë borxh dhe të përvetësojmë nocionin se bëmë diçka të gabuar përsëri. Se gjithçka është faji ynë.

“Ti e ke fajin tënd për mënyrën se si ndihem unë!”

Një sjellje tjetër jofunksionale ndaj së cilës mund të jemi ekspozuar sistematikisht si fëmijë dhe gjithashtu si adoleshentë, është tendenca e të rriturve për të na fajësuar për ndjenjat e tyre. Është e pritshme që prindërit të përjetojnë lodhje, zemërim, inat, trishtim në rolin e tyre shpesh të vështirë. Marrja e përgjegjësisë për ndjenjat e tyre është një qëndrim i shëndetshëm dhe i rritur.

Megjithatë, kjo nuk ndodh gjithmonë. Prindërit që mbajnë çështjet e tyre të pazgjidhura shpesh fajësojnë fëmijët për dhimbjen e tyre dhe gjithashtu për sjelljet e tyre negative. “Tani e sheh çfarë më detyrove të bëj? Më ke inatosur! Unë jam kështu për shkakun tënd”.  Fjalë që asnjë fëmijë nuk duhet të dëgjojë. Arsyeja? Sepse fëmijët i besojnë. Ata rriten duke u përpjekur të mos trishtojnë kurrë prindërit e tyre, duke sakrifikuar nevojat e tyre dhe duan t’i mbajnë prindërit e tyre të lumtur.

Për shkak se ata vuajnë nga faji që i bëjnë prindërit e tyre të vuajnë dhe edhe si të rritur ata ende luftojnë për t’i mbajtur prindërit e tyre të kënaqur, duke injoruar faktin që prindërit nuk mund të jenë të lumtur për arsyet e tyre.

Në të njëjtën kohë, këta fëmijë zhvillojnë prirjen për të marrë përgjegjësinë për ndjenjat negative të të tjerëve. Me fjalë të tjera, ata priren si të rritur të besojnë se është faji i tyre nëse partneri i tyre zemërohet ose trishtohet, duke mos kuptuar përgjegjësinë që secili prej nesh ka për mënyrën se si ndihet.

“Duhet të jesh perfekt që unë të të pranoj”

Çfarë mesazhi marrim ne si fëmijë kur kritikohemi ose refuzohemi vazhdimisht për të gjitha gjërat që supozohet se bëjmë gabim, për të gjitha gjërat për të cilat duhet të fajësojmë? Mesazhi themelor është shpesh se ne nuk jemi mjaftueshëm të mirë për t’u pranuar dhe dashuruar dhe se duhet të jemi më të mirë. Pra, çfarë të bëjmë ne si fëmijë dhe më vonë si të rritur?

Mundohemi më shumë, vendosim stekwn më lart, shtojmë dhe forcojmë nevojat tona, përmes një ndjenje të padukshme se kështu do të bëhemi më të mirë. Dhe nëse bëhemi më të mirë ata do të na pranojnë, do të na duan në fund dhe pastaj do të jemi në gjendje të pranojmë edhe veten tonë.

Kjo na fut në një garë pa fund dhe sigurisht pa fitues. Sepse asgjë nuk mjafton kurrë për t’i dhënë kredi vetes. Sepse ne nuk kemi nevojë të bëhemi asgjë më shumë se ajo që kemi qenë gjithmonë për të merituar dashurinë e prindërve tanë. Tashmë e merituam.

“Si do të më lesh vetëm ha vetëm tani!”

Gjëja tragjike e historisë së keqardhjes dhe fajit është se ne besojmë se kur të rritemi dhe të largohemi nga çatia e prindërve tanë dhe të bëhemi të pavarur, do të jemi në gjendje të heqim keqardhjen tonë. Shpresojmë se distanca do t’ua shuajë zërin, vetëm për të gjetur me habi se e kemi përvetësuar dhe e dëgjojmë edhe nga ana tjetër e botës.

Konstatojmë gjithashtu se papritur ndryshon kërkesa dhe aty ku nuk mjaftonim tani jemi të nevojshëm. Prindërit tanë kanë nevojë dhe mundësisht të thërrasin emocionin dhe procesin e pendimit që ata kultivuan për kaq shumë vite, në mënyrë që ne të mos shkojmë shumë larg.

Referencat e drejtpërdrejta apo të tërthorta për dobësinë e tyre, por edhe për detyrimin e padukshëm që kemi ndaj tyre, shqetësojnë procesin e njohur tek ne: më vjen keq që jetoj jetën time dhe prindërit e mi vuajnë nga pleqëria, më vjen keq që i lë të qetë.

Kjo godinë është ndërtuar aq fort që në fëmijërinë tonë, saqë edhe ta rrëzosh çatinë, nuk ndryshon gjë. Duhet të shkojmë te themelet dhe të fillojmë prishjen prej andej. Për të ndërtuar më në fund një shtëpi, jo imponuese. Por e ngrohtë, mikpritëse dhe e ndritshme.

Burimi : The Drama of the Gifted Child by Alice Miller
Përgatiti: Fon Ilia, Psikolog Klinik – Holistic Coach
CEO – Institute of Body Language Albania